Oververmoeid? Slapen is niet dé oplossing (dit wel)

Geen energie meer? Niet vooruit te branden? Iedereen is wel eens moe, maar wanneer je merkt dat je lichamelijke klachten hebt en compleet uitgeteld op de bank ligt na een lange werkdag, ben je misschien wel oververmoeid. Jezelf over je vermoeidheid heen zetten, lukt dan niet meer. Dit zijn de gevolgen van  zo’n oververmoeidheid en waarom je het moet aanpakken, wil je niet met een burn out eindigen.

17:00 uur, klaar op kantoor. De laatste paar uur van je middag heb je puur overleefd door keiharde caffeïne-kicks. Concentreren lukte al lang niet meer. Onderweg erger je je suf op het verkeer om je heen. Eenmaal thuis ben je compleet uitgeteld. Je hebt geen energie meer, zelfs niet meer de puf om de vaatwasser uit te ruimen (hoe ontspannend dat ook kan zijn, volgens onderzoek). Verder dan bankhangen, Netflixen en chips eten kom je vanavond niet. Je bent mentaal uitgeput.

Klinkt bekend? Dat was zo’n beetje een complete opsomming van de lichamelijke klachten die horen bij mentale oververmoeidheid:

Tip: altijd haast en stress? Volg onze 1-daagse cursus time management!
Meer weten?

Wat zijn de tekenen van oververmoeidheid en mentaal uitgeput zijn?

Dit soort oververmoeidheid – het mentale soort – is een relatief nieuwe variant. Eentje die wetenschappers pas recentelijk dieper onderzochten. 

Oververmoeid1

Wetenschap: ‘Oververmoeid blijkt vaak mentaal te zijn’

Dr. Art Markman (cognitief wetenschapper), dr. Roy Baumeister (professor in de psychologie), Kathleen Vohs (onderzoeker en professor in de psychologie, breinonderzoeker) en haar collega’s werkten samen om tot deze conclusie te komen. 

Hun onderzoek onder leiding van Kathleen Vohs richtte zich op nieuwe inzichten ontdekken over de oorzaak van oververmoeidheid en welk effect dit heeft op zelfbeheersing en wilskracht. 

Je weet wel: geen puf meer hebben om jezelf tot broodnodige activiteiten aan te zetten, zoals gezond koken, sporten of niet snoepen. ‘Ego depletion’, heet het wanneer je daar de kracht niet meer voor hebt door oververmoeidheid. Ze onderzochten hoeveel er voor nodig is om jezelf en daarmee die bron uit te putten. 

Wat ze ontdekten over mentale vermoeidheid

  • Het brein gebruikt energie voor wilskracht, zelfbeheersing en doorzettingsvermogen.
  • De bron van deze mentale energie (en dus van wilskracht) ís uitputtelijk.
  • Zodra deze uitgeput is, ben jij ook uitgeput.
  • Dit is ‘ego depletion’ of ‘mentaal oververmoeid zijn’.

Of vermoeidheid gevaarlijk is? Nou, vooral vervelend:

“Men kan dus mentaal oververmoeid raken, waarmee ook de wilskracht uitgeput is. Maar is er een verschil tussen fysiek oververmoeid zijn en mentaal oververmoeid zijn?”

Dat was de daaropvolgende wetenschappelijke vraag. Een vervolgstudie moest het antwoord geven. Als onderdeel van een groot oververmoeidheidsonderzoek onder slapelozen werd er een experiment verricht.

Om mentale oververmoeidheid en het effect op wilskracht te testen werden de deelnemers in twee groepen verdeeld. Beide groepen kregen dezelfde video’s te zien met een ranzige scene uit Trainspotting een nog viezere scene uit Monty Python.

De twist: de ene onderzoeksgroep moest met een uitgestreken pokerface naar de scenes kijken. Niemand moest aan hun gezichten kunnen zien dat ze een ontzettend ranzige scene aan het kijken waren. Ze moesten zichzelf dus in toom houden, op basis van wilskracht. De andere groep mocht op een eigen, natuurlijke manier reageren. Vol afgunst, waarschijnlijk.

De dubbele twist: in elke groep waren een deel van de mensen 12 uur wakker (fysiek en mentaal nog redelijk fris) en een deel van de mensen 24 uur wakker (fysiek en mentaal oververmoeid). 

De driedubbele twist: ná het bekijken van de video’s speelde elke groep een spel waarbij de winnaar de verliezer met een toeter in het gezicht mag blazen. 

Wat bleek:

De mensen die zichzelf moesten beheersen tijdens het kijken van video’s, waren agressiever tijdens het spel. Ze konden zich niet meer inhouden, omdat ze mentaal vermoeid waren door het opgebruiken van hun wilskracht/zelfbeheersing. 

Er was daarbij geen verschil tussen mensen die voldoende hadden geslapen (fysiek fris) en die al een etmaal wakker waren (fysiek moe). 

De conclusie, volgens de onderzoekers:

“De resultaten laten zien dat mentaal oververmoeid zijn van een teveel aan zelfbeheersing niet hetzelfde is als moe zijn door slaapgebrek.”

Je kunt je dus niet zo eenvoudig over je vermoeidheid heen zetten…

Oververmoeid1

Geen energie meer? Wat kun je doen aan mentale vermoeidheid?

Over je vermoeidheid heen zetten is makkelijker gezegd dan gedaan. Om de vervelende effecten van een oververmoeid brein op te lossen – of zelfs te voorkomen, is het daarom belangrijk om te beseffen waar de vermoeidheidsklachten vandaan komen. Je weet nu meer over wilskracht, en welk effect het heeft op je energieniveau. Het is een uitputtelijke bron, die jou uitput. Bedenk daarom goed waar je je wilskracht op loslaat, om je energie te sparen en niet meer elke dag oververmoeid thuis te komen. 

Probeer voor jezelf na te gaan waar jij je wilskracht allemaal aan opgebruikt: 

  • Hoeveel én welke keuzes moet je op een dag maken? Denk aan grote en kleine keuzes. ‘Wat trek ik vandaag aan?’, ‘Ga ik met de fiets of neem ik de auto naar het werk?’, ‘Ga ik deze boze klant mailen óf bellen om uit te leggen wat er is misgegaan?’
  • Hoe vaak moet je bijvoorbeeld collega’s afwimpelen die je om een gunst komen vragen? Ook beleefdheid, behulpzaam zijn en collegialiteit put je uit
  • Hoe vaak wordt je focus onderbroken en moet je hem met de nodige wilskracht hervinden, door afleidingen op kantoor of door je eigen smartphone bijvoorbeeld?
  • Staan er koekjes en snoepjes in de kantine en moet je jezelf er constant aan herinneren dat suiker slecht voor je werk is en dat je daar dus vanaf moet blijven?

Dat soort zaken. Allemaal mentale energievreters, in veel gevallen zonder dat je je ervan bewust bent.

Nu weet je waar je mentale oververmoeidheid vandaan komt; al dat soort beslissingen en vermoeiende denkwerkzaamheden. Nu is het tijd om te zorgen dat je je mentale oververmoeidheid voorkomt. Of, als het leed al geleden is, hoe je hem ‘geneest’. 

1. Vermoeidheid voorkomen is altijd beter dan genezen

Zorg voor meer routine

Wanneer je de eerste symptomen van oververmoeidheid merkt, breng dan meer routine aan in je leven. Nee, dat is niet saai. Plat op de bank liggen omdat je niks meer kunt door jouw vermoeidheid: dat is pas saai. Routine beperkt je keuzes tot een minimum, waardoor je niet zo onnodig veel denkwerk hoeft te verrichten.

Denk daarbij aan routines in plaats van keuzes als:

  • Elke dinsdag en donderdag ga je sporten.
  • Elke maandag eet je bami, elke vrijdag haal je af. 
  • Elke dag draag je ongeveer dezelfde werkoutfit: spijkerbroek, shirt of trui, nette schoenen. Het werkte uitstekend voor Steve Jobs.
  • Elke ochtend hou je hetzelfde ontbijtritueel.

Maak dit lijstje voor jezelf aan en voer het in in je planning. Heb je in 10 minuutjes voor elkaar! Hier lees je er meer over.

Elimineer zoveel mogelijk afleiding

Zorg ten tweede voor minder afleiding op kantoor en de rest van je leven. Al die onderbrekingen vergen veel van je wilskracht, omdat je telkens opnieuw de focus in je denkwerk terug naar boven moet toveren. 

Een paar anti-afleiding tips, die je in nog minder dan 10 minuten gefixt hebt:

2. … maar als je dan toch moet genezen: oververmoeidheid oplossen

Is het voor jou te laat om nog iets te voorkomen? Is het leed geleden en voel je constant die enorme futloosheid? Misschien valt er nog iéts te redden. Oververmoeidheid oplossen:

Doe eens vaker helemaal niets

Neem een break. Hoeft maar kort te zijn; 10 minuutjes laadt je brein al stevig op. Moeite met stilzitten tijdens het niksen? Ga naar buiten, voor een hoofdleegmakende wandeling door het groen. Heb je geen 10 minuutjes, noch een ‘buiten’ op dit moment? Pak dan een binnen-break, zolang je maar niets met je hoofd doet. Al kijk je een minuutje uit het raam. Of ga je er even rustig voor zitten met je kop koffie. Of nog beter; thee. 

Ga hardlopen

En dan nog mentale-vermoeidheidsgeneesmiddel voor je avondprogramma: sporten in plaats van bankhangen doet wonderen. Zoek dat laatste restje wilskracht op om je hardloopschoenen aan te trekken. Het zal al je mentale reserves weer aanvullen, doordat je denk-brein tijdens het lopen even helemaal niets hoeft. Al is het maar een blokje van 10 minuutjes om je huis!

En pak die 8 uur slaap

Een bonustip. Goed slapen en op tijd naar bed kan nooit kwaad als je oververmoeid bent. Een goede nachtrust laadt zowel je fysieke als mentale energie op. Goed om jezelf even aan te herinneren wanneer de zoveelste Netflix-aflevering ingestart wordt: beter duik je je nest in op de juiste tijd. Deze mag wel wat langer duren dan 10 minuten. 8 uur ongeveer. Of in elk geval minstens 7,5 uur, volgens de kenners. 

Oververmoeidheid oplossen, dus. Dan is je brein weer fris – en jij weer fruitig! 

Tip: meld je nu aan voor onze tips per e-mail en ontvang gratis het e-book 'Beter Slapen, Slimmer Werken'

Mensen vroegen ook

‘Is vermoeidheid gevaarlijk?’

Nou, ja! Cellen in je temporale kwab werken trager wanneer je oververmoeid bent. Hierdoor neemt je alertheid en concentratievermogen drastisch af. Dat wijst ook een onderzoek gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature America uit.

Blijf je stug doorwerken dan zien we zelfs dat je cognitief vermogen te vergelijken valt met een situatie waarin je enkele glazen alcohol op hebt. Niet heel gevaarlijk wanneer je aan een belangrijk rapport werkt bijvoorbeeld (het enige risico dat je loopt is dat je fouten maakt), maar wanneer je oververmoeid achter het stuur stapt, kan het een kwestie van leven en dood zijn.Je ziet dingen over het hoofd, reageert te laat en voor je het weet verander je jouw of iemand anders z’n leven.

Dus ja: vermoeidheid is gevaarlijk.

‘Waarom zo moe bij een burnout?’

Bij een burn out voel je je zowel psychisch, fysiek emotioneel uitgeput. Je bent opgebrand. En hoeveel slaapuren je ook probeert te maken, je lost het niet zo 1-2-3 op. Zelf de meest mudane klusjes als de hond uitlaten of je was opvouwen is je te veel. Waardoor dat komt? Nou, een burn out zorgt ervoor dat je overprikkeld raakt, waardoor jouw nachtrust verstoord raakt. Ook krijgt je lijf en brein te weinig ontspanning waardoor ook die momenten van rust wegvallen. Je bent gewoon psychisch en lichamelijk op.

Belangrijk dus om het niet zover te laten komen en je oververmoeidheid tijdig aan te pakken.

Oververmoeid1

17 antwoorden
  1. Martin
    Martin zegt:

    prachtig artikel, wat mij een enorm inzicht verschaft. Ik ben zwaar oververmoeid, maar heb bore-out, zit 32 uur in kantoor met extreem veel afleiding (radio 538, telefoon, vragende collega’s, geschreeuw/gepraat) en heb 2 jonge kinderen en ben heel druk met studie tbv herscholing. Ik begrijp nu dat ik mentaal uitgeput ben!

  2. Katy
    Katy zegt:

    Ik ben mentaal vermoeid, ben nog maar een kind, van 15 jaar, kan me niet concentreren op schoolwerk, en hoe hard ik me ook op Mn schoolwerk concentreer, mijn resultaten zijn heel erg slecht. Ik zit na school vaak uitgeput op de bank, mijn hoofd voelt alsof het uit elkaar past, van teveel informatie in mijn hoofd, terwijl ik 8,5 uur per dag slaap. Ik haal steeds slechtere punten en dreig om te blijven zitten, maar ik kan mezelf niet tot leren aanzetten, al doe ik zo erg Mn best. Zelfs vakanties voelen niet meer als vakanties. Enige tips?

    • tmnluser
      tmnluser zegt:

      Hi Katy, dat klinkt erg heftig en ik moet je eerlijk zeggen: “gewoon wat simpele tips gaan roepen” doen waarschijnlijk niet voldoende recht aan hoe je je voelt. Ik zou je daarom echt willen aanraden om op school naar de counselor, je mentor of een zorgcoordinator toe te stappen. Heel veel succes!

    • Denise
      Denise zegt:

      Hoi Katy,
      Ik ben zelf 20 jaar, maar heb dezelfde ervaring als jij. Toen ik 15 was heb ik de ziekte van pfeiffer gehad en het zou kunnen dat je daar nu ook mee zit. Wat ook zou kunnen is dat je ADD oid hebt. Dat is niks ernstig, ik heb het zelf ook. Ik kreeg er medicatie voor die me erg hielpen. Je zou het even kunnen googelen of je je kan vinden in de kenmerken van ADD (let op dit is geen ADHD, namelijk zonder het ‘hyper’ gedeelte). Je kan er ook gewoon mee naar de huisarts gaan, die hebben vaak ook goede raad.

  3. Liliya
    Liliya zegt:

    Hallo allemaal! Ik vind het heel erg fijn om er over te praten. Tien jaar geleden raakte ik burn out. Het beste remedie voor mij was – oordoppen. Nu is mijn wereld veel aangenamer, ik neem waar mijn gedachten en reageer niet meer zo scheerp op de reacties van de andere mensen. Goed slapen – alleen met de oordoppen! Het is wel waard om te proberen. De tweede kleine aanpassing – hoeveel tijd ik buiten doorbracht. Weinig dus. Vitamine D heeft mijn ogen letterlijk geopend…. Veel succes!

  4. norine
    norine zegt:

    Hoi allemaal. eigenlijk heb ik niet echt iets voor mezelf te vragen; ik sta er wel niet helemaal los van. Het gaat nl. om mijn zoon van 18(recentelijk geworden). Ik ben al een paar jaar bezig met hem, ben zelfs naar de spycholoog geweest, maar niets helpt! Hij slaapt slecht; concentreert zich daardoor natuurlijk ook slecht, met alle gevolgen van dien. Nu moet ik wel kwijt; hij is een koppige tiener.
    waarom ik toch schrijf? is er misschien een eenvoudiger oplossing?

    • Redactie Timemanagment.nl
      Redactie Timemanagment.nl zegt:

      Beste Norine, dank voor je reactie. Helaas durven we daar geen eenvoudige oplossing voor aan te dragen. Zeker aangezien je aangeeft dat je er zelf al jaren mee bezig bent en zelfs al de hulp van een psycholoog hebt ingeschakeld. Hartelijke groet, Björn

  5. suzan
    suzan zegt:

    ik zit nog op de middelbare en herken deze klachten echt heel erg en het gaat niet helemaal goed met school en met mezelf. help! ik weet niet wat ik moet doen.

  6. Toos
    Toos zegt:

    Hartelijk dank, ‘Morgens fit, ‘savonds kapot.nu snap ik het. Ik ga dit naar mijn kleinzoon sturen en naar Facebook.

  7. An De Cock
    An De Cock zegt:

    Bij mij is het nog een paar gradaties erger. Ik heb er fysieke pijn door. Ik voel al vele jaren de typische vermoeidheidspijnen in mijn hoofd. De laatste paar jaren gaat het iets beter, ik kan al af en toe goed slapen, maar vaker niet dan wel. Ik ga morgen echt slaappillen vragen, want het raakt echt nooit opgelost. Ik heb nog nooit over mijn symptomen gelezen of gehoord. Bestaan er nog mensen zoals ik? Ik ben vaak te moe om te slapen. Ik ben moe maar niet slaperig. Mvg, An

  8. Simone
    Simone zegt:

    Wauw, wat een herkenning!
    Ik denk ook dat ik hsp ben en dan die ene die gek is op mensen en op de totale tegenhanger nl alleen/rust. En dan ook nog een psycholoog van mn tienerdochter (ivm depressie) die ons beide wil testen op asperger…..
    En ik werk in de horeca……
    Dit artikel is alweer een puzzelstukje dat op z’n plaats valt…..

Trackbacks & Pingbacks

  1. […] “Stress is het verschil tussen wat je wil en wat je kan”, zegt organisatiepsycholoog dr. Kilian Wawoe – compagnon van dr. Erik Scherder in hun gezamenlijke presentatie. […]

  2. […] noemen. Geen wonder dat we ‘s avonds massaal doorgaan met mail checken, terwijl we zouden moeten ontspannen en energie bijtanken. Je mailbox léégmaken lijkt al helemaal een illusie, wanneer de mails harder binnenstromen dan […]

  3. […] gevoel op een werkdag terug en komt tenminste nog met een beetje energie óver thuis (in plaats van oververmoeid te zijn na een werkdag). En laten we wel wezen: een blijer mens is een leuker mens. Voor iedereen, […]

  4. […] heb je al zoveel gekozen dat je het door uitputting niet meer weet. Die oververmoeidheid wordt veroorzaakt door ‘ego depletion‘. Denk: 3 studies, 2 relaties en 4 banen […]

  5. […] Hoe je oververmoeidheid aanpakt (nee, niet met slapen) […]

Reacties zijn gesloten.

Lees alles over onze populaire 1-daagse open trainingen bij jou in de buurt

Lees alles over een 1-daagse in-company training bij jou op locatie

Mis geen enkele tip!
Meld je nu aan voor onze tips per e-mail en ontvang gratis het e-book 'Beter Slapen, Slimmer Werken'
Maximaal 2x per maand. Geen spam, beloofd!
© Copyright 1999 – - SRS Consulting B.V. / TIJDwinst.com B.V.
X