Nemen gedachten als “Het ligt aan mij” of “Alles wat ik zeg, is stom” vaak de overhand? Dan is dat niet altijd jouw schuld. Andere mensen kunnen een grote invloed hebben op hoe jij over jezelf denkt. Sterker nog, soms gebeurt dat zo subtiel dat je het nauwelijks doorhebt. Dit noemen we gaslighting en het kan zijn dat er mensen in je omgeving zijn die je op deze manier manipuleren. Ben geen slachtoffer meer met mijn 5 tips!
Wat komt aan bod?
- Wat is gaslighting precies en hoe herken je het?
- Gebeurt gaslighting altijd bewust of kan het ook onbewust zijn?
- Wat zijn de symptomen van gaslighting? Hoe herken je het?
- Een paar voorbeelden: welke signalen wijzen erop dat je slachtoffer bent van gaslighting?
- Wat zijn de gevolgen van gaslighting?
- Zo ga je om met gaslighting + 5 tips
- Conclusie
- Veelgestelde vragen over Gaslighting
Wat is gaslighting precies en hoe herken je het?
Gaslighting… het is een Engelse term waar je je misschien niet meteen een voorstelling bij kunt maken. Toch gebeurt deze subtiele manier van manipuleren behoorlijk vaak.
Wat is gaslighting gedrag? De gaslighter in kwestie verdraait de waarheid om zichzelf in een positief daglicht te zetten en jou aan jezelf te laten twijfelen
Bij gaslighting kleineert de ander jou dus om het eigen zelfvertrouwen te vergroten. Dat zit hem in opmerkingen als “Waarom ben jij altijd zo onhandig?” of “Je bent ook veel te gevoelig!”. Ga je tegen diegene in? Dan krijg je te horen dat het jouw schuld is. Met als gevolg: je gaat echt geloven dat je onhandig of véél te gevoelig bent. Je zelfbeeld wordt lager en je wordt meer en meer afhankelijk van de bevestiging van de gaslighter. Het geeft de gaslighter zelfvertrouwen dat jij hem of haar nodig hebt.
Klinkt giftig, toch? En dat is het ook. Gaslighting is een manier van emotionele chantage, waarbij je soms niet eens doorhebt dat het gebeurt, omdat het in kleine uitspraken zit. Ben je het slachtoffer van gaslighting, dan kom je daar vaak pas achteraf achter. Te laat, want het heeft dan al impact gehad op je zelfvertrouwen.
Hoe verschilt gaslighting van gewone miscommunicatie of een meningsverschil?
Ik hoor je denken: is gaslighting niet gewoon een miscommunicatie? Of delen jij en je gesprekspartner niet gewoon een andere mening? Helaas niet. Bij een meningsverschil of miscommunicatie is er ruimte voor twee perspectieven en kan er uitleg of herstel plaatsvinden. Gaslighting is anders: daarbij wordt jouw gevoel of herinnering structureel ontkend of verdraaid. Ook gaat het niet om één gesprek, maar om een patroon.
Psychoanalytica Robin Stern legt het duidelijk uit:
“Bij gaslighting is altijd sprake van een tango-dynamiek tussen twee mensen. Er is een gaslighter die (al dan niet doelbewust) verwarring en twijfel zaait. En er is een gaslightee die het eigen perspectief op de wereld in twijfel wilt trekken in de hoop zo de relatie in stand te houden.”
Daar komt nog bij: gaslighting is aan de orde wanneer het structureel gebeurt, waardoor jij steeds meer aan jezelf gaat twijfelen.
Hoe is de term gaslighting ontstaan?
Mocht je denken: waar komt deze Engelse term in vredesnaam vandaan? Ik leg het aan je uit. In het Nederlands betekent gaslighting letterlijk gaslichten en ik kan me voorstellen dat er dan nog niet meteen een lampje begint te branden.
De oorsprong van de term gaslighting ligt bij een film uit 1944. Hierin wordt een vrouw lange tijd gemanipuleerd door haar man. Hij wil dat zij gek wordt en daardoor in een inrichting belandt, zodat hij er met haar spaargeld vandoor kan gaan. Op een gegeven moment flikkert haar man met de lampen, maar denkt de vrouw dat zij het zich maar inbeeldt dat de lampen aan- en uitgaan. Ze ziet het door de vele manipulaties als haar vertekende waarneming van de werkelijkheid.
In de psychologie werd de term pas echt bekend door het boek Het Gaslighteffect: verborgen narcisme van Robin Stern, de psychoanalytica waar ik eerder een quote van gaf. Zij herkende een soortgelijk patroon bij cliënten uit haar praktijk én bij een niet geheel onbekende man: Donald Trump.
Het verhaal erachter? Donald Trump schepte op dat John Oliver hem had uitgenodigd als gast voor zijn programma, maar dat hij dit had geweigerd. Trump verkondigde het volgende: “Ik zei: ‘Nee bedankt, zonde van mijn tijd en energie’.”
John Oliver krabde zich vervolgens achter de oren. Hij had Trump toch helemaal niet uitgenodigd voor zijn programma?! Maar toen hij die twijfel opperde bij Trump, bleef de Amerikaanse president stug volhouden. John Oliver sloeg aan het twijfelen. Had een teamlid Trump dan misschien toch een uitnodiging gestuurd? Dat was niet het geval. Wat wel het geval was? Hij was in een sterk staaltje gaslighting getrapt.
En wat Amerikaanse presidenten op slinkse wijze doen, doen wel meer mensen. Vaak onbewust. Misschien denk je direct aan een collega, familielid, kennis, buurvrouw, achternicht of een allang vergeten ex die ook een handje had van gaslighting.
Gebeurt gaslighting altijd bewust of kan het ook onbewust zijn?
Deze vraag is niet met simpel ja of nee te beantwoorden. Dit ligt namelijk aan de situatie. Zo gaslighten sommige mensen heel doelbewust. Ze willen controle houden, macht voelen of zichzelf beter laten lijken dan de rest. Dit klinkt toxic en dat is het ook. Deze persoon weet namelijk precies waar hij of zij mee bezig is.
Toch zijn er ook mensen die onbewust gaslighten. Deze groep is juist heel onzeker, heeft nooit geleerd om verantwoordelijkheid te nemen en kan niet met kritiek omgaan. Uit zelfbescherming doet deze persoon aan gaslighting, niet uit kwade wil.
Maar goed, of je het nu met opzet doet of niet… Gaslighting is even schadelijk. Het zorgt ervoor dat je gaat twijfelen aan jezelf, je gevoel of je herinneringen. En daar wordt niemand beter van.
Wat zijn de symptomen van gaslighting?
Liegen en manipuleren: dat is wat een gaslighter doet. Toch is het niet altijd even makkelijk om een gaslighter te herkennen. De vraag is dan ook: welke zinnen en tactieken worden vaak gebruikt bij gaslighting?
Daarom zet is een aantal typische dingen die een gaslighter doet, voor je op een rijtje:
- “Ben ik nou gek?”, is een gedachte die je regelmatig hebt. Jij denkt iets te hebben waargenomen, maar de ander beweert van niet. Eindstand: je twijfelt of het tussen je oren zit of dat de ander zich écht vervelend gedraagt.
- De gaslighter liegt. Je weet het zeker, maar toch ga je twijfelen of je het zelf niet verkeerd hebt gezien.
- Je wordt overgevoelig genoemd. De gaslighter gedraagt zich vervelend, waardoor jij je niet goed voelt. In plaats van verantwoordelijkheid te nemen voor dit gedrag, besluit de gaslighter zijn gedrag op jou af te schuiven.
- De schuld wordt bij een ander gelegd. De gaslighter weet precies de juiste woorden te kiezen, zodat de schuld niet bij hem of haar ligt. Denk aan: “Je overdrijft” (in plaats van “Sorry, dat had ik niet moeten zeggen) of “Wat vervelend dat je je zo voelt” (in plaats van “Sorry dat ik je dit gevoel heb gegeven”).
- Valse beloftes zijn vaste prik. Zo praat je leidinggevende al maanden over een mooie nieuwe functie, maar heb jij die in de praktijk nooit gekregen. Of een vriend praat over alle interessante mensen die hij kent, maar jij hebt ze nog nooit echt gezien.
- De gaslighter ontkent iets gezegd te hebben. Jij weet zeker dat diegene een opmerking heeft gemaakt, maar de ander blijft het ontkennen. Om die reden begin je te twijfelen of je iets wel goed hebt gezien.
- Je wordt de hemel ingeprezen, maar kan niet veel later tot op het bot vernederd worden. Iemand kan gemakkelijk switchen van beste vriend naar aartsvijand. En daardoor ga je twijfelen en denken: “Is deze persoon wel echt zo slecht?”
- De gaslighter zet anderen tegen je op. Een voorbeeld: je directe collega vertelt dat de receptioniste op kantoor jou echt niet mag. Je gelooft dit. Vervolgens zoek je geen contact meer met de receptioniste, terwijl het heel goed kan zijn dat de receptioniste jou een heel leuk mens vindt.
Welke signalen wijzen erop dat je slachtoffer bent van gaslighting? Voorbeelden van gaslighting
In een relatie, op de werkvloer of in vriendschappen… Gaslighting komt in allerlei contexten voor. Om het makkelijker te herkennen, geef ik je een aantal gaslighting voorbeelden en zinnen die hierbij horen. Zo weet je ook precies hoe gaslighting eraan toe kan gaan.
Dus, in welke relaties komt gaslighting het meest voor?
Gaslighting in een relatie:
Een partner die een spelletje met je speelt: dat is hoe je gaslighting in een relatie zou kunnen omschrijven. Maar hoe herken je een gaslight relatie? En hoe herken ik gaslighting van mijn partner?
Voorbeelden:
- Je partner maakt regelmatig opmerkingen die jouw gevoel bagatelliseren. Geef je aan dat iets je raakt, dan krijg je te horen: “Je overdrijft weer” of “Zo bedoelde ik het echt niet.” Het gevolg: na verloop van tijd ga je twijfelen of je gevoel überhaupt wel terecht is.
- Je ontdekt dat je partner over je grenzen is gegaan, bijvoorbeeld door vreemd te gaan. In plaats van verantwoordelijkheid te nemen voor zijn of haar fout, draait je partner het om: jouw wantrouwen zou het probleem zijn. Uiteindelijk voel jij je schuldig, terwijl jij degene bent die gekwetst is.
@tijdwinst Waarom is het zo moeilijk om nee te zeggen? En hoe zorg je dat je grenzen stelt zonder je schuldig te voelen? In deze aflevering bespreken we: – Waarom ‘nee’ zeggen zo lastig is – Hoe je duidelijk en zelfverzekerd nee zegt – Praktische tips om over je schuldgevoel heen te stappen Luister nu en volg Tijdwinst om te ondekken hoe je meer tijd en energie overhoudt voor wat écht belangrijk is! 🐿️ #tijdwinst #foryoupage #fyp #assertief #selfconfidence #zelfvertrouwen #fypシ゚ #viral #timemanagement #assertive #voorjou #fyppp ♬ original sound – Tijdwinst.com
Gaslighting op de werkvloer:
Gaslighting op de werkvloer is een veelvoorkomend probleem. En dat herken je aan deze voorbeelden.
Voorbeelden:
- Een collega beschuldigt je van een fout die jij niet hebt gemaakt. Wanneer je jezelf verdedigt, wordt gezegd dat je slecht tegen feedback kunt. Hoe vaker dit gebeurt, hoe meer je aan jezelf begint te twijfelen.
- Je spreekt een collega aan op zijn of haar gedrag, maar krijgt het direct teruggekaatst. Jij zou te gevoelig zijn, te kritisch of moeilijk in de samenwerking. Het gesprek gaat ineens niet meer over het gedrag van de ander, maar over jouw reactie daarop.
Gaslighting in een vriendschap:
Jawel, ook vrienden of vriendinnen kunnen je manipuleren. Dat uit zich als volgt:
Voorbeelden:
- Een vriend(in) levert geregeld subtiele kritiek op jouw keuzes of manier van leven. Als je aangeeft dat dit je raakt, wordt het weggewuifd als een grapje: “Kom op, je kunt toch wel tegen een beetje humor?”
- Jij spreekt uit dat iets niet prettig voelde, maar de ander ontkent dat volledig. Volgens hen heb jij het verkeerd onthouden of trek je conclusies die nergens op slaan. Langzaam begin je te twijfelen aan je eigen herinneringen.
Wat zijn de gevolgen van gaslighting?
Gaslighting klinkt niet positief en dat is het ook niet. De vraag is echter: wat doet gaslighting op de lange termijn met je zelfvertrouwen?
Wanneer je langere tijd last van gaslighting hebt, of dat nu in een relatie, op de werkvloer of in vriendschappen is, kan het je ernstig aan het twijfelen brengen over jezelf. De gevolgen zijn groot en herken je als volgt:
- Je hebt een laag zelfbeeld en twijfelt veel aan jezelf.
- Je voelt je angstiger.
- Je denkt vaak “Het ligt vast aan mij” en praat acties of vervelende opmerkingen van anderen goed.
- Je voelt je regelmatig verantwoordelijk voor fouten, ook als die fouten niet bij jou liggen.
- Je twijfelt vaak of jij dingen wel goed ziet.
- Je vindt het lastig om je eigen mening serieus te nemen en om je mening te geven.
- Je bent al snel geneigd om mee te gaan in meningen van anderen.
- Je denkt dat je overgevoelig bent als iets jou raakt.
- Je maakt vaak excuses voor je gedrag of keuzes, ook als dat niet nodig is.
- Je voelt je regelmatig eenzaam of misschien zelfs somber of depressief.
- Je vindt het moeilijk om zelf beslissingen te nemen en voelt je daarin afhankelijk van de bevestiging van anderen.
Wil je meer leren over gedrag op de werkvloer? En zou je nóg beter willen worden in het stellen van grenzen, maar ook het beheren van je eigen timemanagement? Volg Tijdwinst op Instagram, Pinterest of LinkedIn en ontdek hoe je jouw leven een stukje gemakkelijker kunt maken.
Hoe ga je om met gaslighting? 5 tips
Giftig gedrag wil je asap aanpakken, maar helaas gaat dat niet zo makkelijk als je denkt. De ander aanspreken op gaslighting, wordt vaak niet gewaardeerd.
Volgens Robin Stern zit er maar één ding op om gaslighting te stoppen:
“Accepteren dat de persoon jou nooit de goedkeuring geeft die je van deze persoon hoopt te krijgen. De ander keihard pleasen of honderden keren over je grenzen laten gaan: het gaat allemaal niets oplossen. Ook je eigen sterke mening laten horen, gaat niet helpen.”
Maar eh, wat dan wel? Ik geef je vijf tips, waarvan de eerste drie van Robin Stern komen.
1. Neem de regie
Blijft een gesprek maar op hetzelfde punt uitkomen en wil de gaslighter niet van zijn verdraaide waarheid afstappen? En denk je: hoe reageer je effectief op gaslighting zonder jezelf te verliezen? Stap uit het gesprek. Geef aan dat je het er liever op een later moment nog eens over hebt.
Jij neemt de regie en trekt de stekker eruit door te zeggen:
“Ik vind dit gesprek niet fijn verlopen. Kunnen we het op een later moment voortzetten?”
2. Geef feedback vanuit je eigen gevoel
Wat je het allerliefste wilt zeggen, zijn zinnen als: “Jij liegt” of “Ja maar, jij doet ook altijd…”, maar dit gaat niets uithalen. Sterker nog, je opent hiermee juist een discussie.
De truc zit hem erin, om feedback te brengen vanuit jezelf. Je geeft aan wat een bepaalde opmerking of gedrag met jou doet en houdt het bij jezelf. Spreek uit dat iets je raakt, want dat is jouw gevoel en dat mag je delen. Noemt de ander je “overgevoelig”, dan is dat een mening, niet de waarheid.
Voorbeeld:
“Je zegt regelmatig dat je mij overgevoelig vindt als ik geraakt word door jouw feedback. Dat frustreert mij, omdat we daardoor geen normaal gesprek meer over de feedback kunnen voeren. Ik zou het fijn vinden als je dit oordeel voor je houdt, zodat we het gesprek op een constructieve manier kunnen voortzetten.”
3. “Oké, dat is jouw mening!”
Gaslighters kicken erop om hun gelijk te krijgen. Wanneer jij gelijk hebt, zal de gaslighter dit nooit toegeven. Je kunt daarom maar beter stoppen met je gelijk willen halen.
Lijkt een discussie eindeloos? Zeg dan op een gegeven moment:
“Oké, dit is jouw mening. Ik heb een andere mening. Laten we erover ophouden.”
Waarom? Je geeft niet de ander of jezelf gelijk en je kunt je energie weer op andere dingen richten.
4. Stel je assertief op
Veel mensen die het slachtoffer zijn van gaslighting, zijn van nature niet assertief. Ze zijn geneigd om zich onderdanig op te stellen en vermijden confrontaties. Ze geven het op subtiele wijze aan wanneer ze iets vervelend vinden.
Je raadt het al… dat werkt bij gaslighters niet. Iemand die je op deze wijze manipuleert, moet je duidelijk en direct toespreken. Zo geef je duidelijk je grenzen aan.
Voorbeeld:
“Ik vind het vervelend dat…” in plaats van “Zou je misschien, als het lukt…”
Je grenzen aangeven voelt soms ongemakkelijk, omdat je iemand teleurstelt. Maar telkens over je grens gaan is ook iemand teleurstellen: jezelf.
Assertiviteit begint niet bij harder worden, maar bij bewuster en duidelijker ‘nee’ zeggen#assertiviteit #neezeggen #tijdwinst
— Tijdwinst.com (@tijdwinst) May 13, 2026
5. Hang je zelfvertrouwen niet op aan de ander
Robin Stern spreekt het luid en duidelijk uit: van een gaslighter zal je nooit de bevestiging krijgen waar je op hoopt.
Dus, je kunt twee dingen doen: wegrennen óf je zelfvertrouwen niet meer van de goedkeuring van die persoon laten afhangen.
Mijn tips dus: vraag je jezelf af hoe je je vertrouwen in jezelf herstelt na gaslighting? Probeer jezelf schouderklopjes te geven. Wacht niet op een ander, maar leer jezelf complimenten te geven. Zeg regelmatig dingen als: “Dat heb ik goed gedaan” of “Ik ben een leuk mens”. Je zal merken dat je vanzelf steviger in je schoenen gaat. En juist dan zullen opmerkingen van een ander jou minder raken.
En tja, vraag je je dan nu nog af: wanneer is het verstandig om afstand te nemen van iemand die gaslight? Het is verstandig om afstand te nemen wanneer het gaslighten structureel is, je zelfvertrouwen aantast en gesprekken niets meer opleveren omdat jouw gevoel telkens wordt ontkend of verdraaid.
Meer hulp nodig? Volg een training Time Management
Voel jij je vaak overweldigd op de werkvloer? Vind je het moeilijk om grenzen te stellen? Dan kan de intensieve 1-daagse training Time Management, waar we je tips geven om jouw werkdag, die vol met vervelende collega’s, prikkels en afleiding zit, kunt verbeteren. Schrijf je vandaag nog in voor onze 1-daagse training.
Conclusie
Gaslighting is verraderlijk. Waarom? Omdat het vaak subtiel begint. Kleine opmerkingen, verdraaide situaties en steeds dat twijfelachtige gevoel dat het misschien toch aan jou ligt. Maar helaas, als jij structureel aan jezelf gaat twijfelen, is dat geen toeval. Of gaslighting nu gebeurt in een relatie, op de werkvloer of in een vriendschap: het is even vervelend. Je zelfvertrouwen krijgt een deuk, je gevoel wordt genegeerd en je verliest langzaam het vertrouwen in je eigen waarneming.
Het goede nieuws? Gaslighting is te herkennen én je kunt er op een juiste manier mee omgaan. Door het gedrag te herkennen en grenzen te stellen. En heel belangrijk, door te beseffen dat iemand je nooit de bevestiging gaat geven die je wilt. Dit doe je door op een juiste manier te reageren, uit het gesprek te stappen of vanuit je eigen gevoel te spreken. Want als iemand jou structureel aan jezelf laat twijfelen, verdient deze persoon geen plek in jouw leven.
Björn Deusings,
Productiviteitsexpert en persoonlijke effectiviteitscoach
Veelgestelde vragen over gaslighting
-
Is er een link tussen gaslighting en borderline?
De link tussen gaslighting en borderline (persoonlijkheidsstoornis) wordt vaak genoemd. Mensen met borderline kunnen namelijk gedrag laten zien dat op gaslighting lijkt, maar dat betekent niet dat ze per definitie gaslighten of manipulatief zijn. Het grote verschil zit in de intentie.
Dat zit zo: bij borderline spelen heftige emoties, verlatingsangst en een instabiel zelfbeeld een grote rol. Iemand kan daardoor de werkelijkheid anders beleven of zich dingen anders herinneren dan jij. Gaslighting draait om het structureel ondermijnen van iemands realiteitsgevoel, bewust of onbewust, om controle te houden.
Kortom, borderline en gaslighting zijn niet hetzelfde. En iemand met borderline is niet automatisch een gaslighter.
Wie zijn wij? | Tijdwinst.com
Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat gespecialiseerd is in slimmer (samen) werken. Daarvoor bieden we je diverse (online) trainingen aan. Van time management tot snellezen. Nieuwsgierig? Bezoek onze website of blogs en schrijf je snel in voor een van onze trainingen.
